Categoriearchief: Uncategorized

De oproep van Pascal: leef niet aan het nu voorbij

Het thema ‘leven met aandacht’ mag op toenemende belangstelling rekenen vanuit het perspectief van bijvoorbeeld de mindfullness-beweging. Eigenlijk is het echter geen nieuw, maar juist een heel oud thema.

Psycholoog en filosoof William James beschreef al in 1890 het begrip ‘aandacht’ als ‘het in bezit nemen door het brein van één bepaald ding te midden van heel veel andere dingen’. Daarbij zette hij die aandacht in het perspectief van het omgaan met allerlei prikkels en vormen van afleiding. In 2001 bleek uit onderzoek van Harold Pashler, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Californië, dat onze hersenen er niet op ingesteld zijn om twee taken tegelijkertijd uit te voeren. Uit later vervolgonderzoek bleek zelfs dat multitasken de prestaties van Harvard-studenten terugbrachten tot het niveau van een achtjarige.

Als we het leven met aandacht ( leven in het nu) op een iets abstracter niveau beschouwen, kunnen we bijvoorbeeld het oor bij Blaise Pascal (1623-1662) te luisteren leggen. Pascal is naast zijn werk als wiskundige en natuurkundige ook bekend geworden door zijn religieuze geschriften. In zijn Pensées (Gedachten) vinden we de verzameling van zijn gedachten over ‘de mens’ (in zowel zijn grootsheid als in zijn ellende). Daarin poneert hij onder andere de stelling dat de mens de natuurlijke neiging heeft nooit in het nu te leven.

‘We houden ons nooit bij het heden. We lopen vooruit op de toekomst, alsof die te langzaam komt we haar gang willen versnellen, of we roepen het verleden terug, om het vast te houden omdat het te snel verdwijnt. (…) Dat komt omdat de tegenwoordige tijd ons meestal pijn doet. We onthouden hem aan onze blik omdat we er verdriet van hebben, en als we hem wel prettig vinden spijt het ons hem te zien vervliegen.

Het heden is nooit ons doel. Het verleden en heden zijn onze middelen, alleen de toekomst is ons doel. Op die manier leven we nooit, maar hopen we te leven, en omdat we altijd plannen maken om gelukkig te zijn, is het niet te vermijden dat we het nooit worden.’

Een dringende oproep met oude papieren dus om niet aan het nu voorbij te leven. Een gedachte met een tegengeluid tegen de in onze tijd zo populaire ‘vlucht naar voren’.